' અસ્તિત્વ '
બપોરના બરાબર અઢી વાગ્યા હતા. શહેરના સૌથી પોશ ગણાતા એપાર્ટમેન્ટના ૨૧મા માળે, મારા ડ્રોઈંગ રૂમમાં સન્નાટો એવો હતો કે મને ઘડિયાળના કાંટાનો અવાજ પણ હથોડા જેવો લાગતો હતો.
અસ્તિત્વ નવલિકા
મેં હિંમત કરીને બારીનો પડદો સહેજ ખસેડ્યો. બહાર રસ્તો નહોતો, જાણે લાવા વહેતો હોય તેવી પીળી-ધગધગતી એક નદી હતી. પણ મારી નજર રસ્તા પર નહીં, સામેની ફૂટપાથ પર પડેલા પેલા કાળા પેકેટ પર હતી.
ગઈકાલે પણ એ ત્યાં જ હતું, અને આજે પણ છે. આટલી જીવલેણ ગરમીમાં, જ્યાં ડામર ઓગળી રહ્યો છે, ત્યાં એ પેકેટમાંથી હજી ધુમાડો કેમ નીકળે છે? અને એથીય વધુ ભયાનક વાત એ હતી કે, એ પેકેટની આસપાસની જમીન અકલ્પનીય રીતે લીલીછમ દેખાતી હતી.
મેં એસીનું તાપમાન ૧૬ ડિગ્રી પર સેટ કર્યું હતું, છતાં મારા કપાળેથી પરસેવાનું ટીપું સરકીને મારી આંખમાં ગયું. મેં ફરી બારી બહાર જોયું. પેલા કાળા પેકેટ પાસે એક આકૃતિ દેખાઈ. એની હિલચાલ કોઈ વળગણ જેવી હતી.
એ આકૃતિએ પેકેટમાંથી કંઈક બહાર કાઢ્યું—એક નાનકડી, અણીદાર વસ્તુ. અને પછી જે થયું એ જોઈને મારા હાથમાંથી પાણીનો ગ્લાસ છટકી ગયો. આટલી ગરમીમાં, ત્યાં એ આકૃતિએ પોતાની હથેળી ચીરીને પેકેટમાં કંઈક રેડ્યું!
મારું હૃદય જોરજોરથી ધબકવા માંડ્યું. મને લાગ્યું કે આ હીટવેવ મારા મગજ પર ભ્રમ પેદા કરી રહી છે. લિફ્ટ કોઈ કારણસર બંધ હોવાથી ૨૧ માળ દાદર ઉતરીને નીચે જવું એટલે મોતને આમંત્રણ આપવું હતું, પણ પેલી આકૃતિ મને ખેંચી રહી હતી.
મેં ટેલિસ્કોપ કાઢ્યું અને ગેલેરીમાંથી નીચે જોયું. હવે દ્રશ્ય વધુ સ્પષ્ટ હતું. એ આકૃતિ એક ક્ષીણ કાયાવાળા વૃદ્ધની હતી, જેના શરીરની કરચલીઓ કોઈ સૂકાઈ ગયેલા ઝાડની છાલ જેવી દેખાતી હતી. એણે પેલા પેકેટમાંથી એક નાનકડો, નવજાત છોડ બહાર કાઢ્યો હતો.
આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે, એ નાજુક છોડ આ ૪૮ ડિગ્રી તાપમાનમાં પણ કરમાવાને બદલે સૂર્યના પ્રચંડ તાપને જાણે ગળી રહ્યો હોય તેમ ચમકતો હતો! મને અચાનક દાદાની એ વાત યાદ આવી ગઈ કે “જ્યારે મનુષ્ય પ્રકૃતિનો વિનાશ નોતરે છે, ત્યારે જ કુદરત કોઈને કોઈ સ્વરૂપે પોતાનું અસ્તિત્વ બચાવવા માટેનો છેલ્લો સંકેત આપે છે."
હું પાગલની જેમ નીચે દોડ્યો. દાદર ઉતરતા મને ભાસ થયો કે દીવાલો જાણે ગરમીથી કણસી રહી છે. ગરમી માત્ર બહાર નહોતી, ગરમી આપણે વેરેલા વિનાશની હતી. આપણે જે વૃક્ષો કાપ્યા હતા, એની આહ અત્યારે લૂ બનીને આપણા જ ગળે ટૂંપો દઈ રહી હતી.
હું જ્યારે સોસાયટીના ગેટ પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે તાપ એટલો હતો કે મારા શૂઝના તળિયા ઓગળવા માંડ્યા હતા. મેં હાંફતા હાંફતા પેલા વૃદ્ધ પાસે જઈને અટક્યો. મારે ઘણું પૂછવું હતું, પણ ગરમીને કારણે ગળું સુકાઈ ગયું હતું. શબ્દો બહાર ન નીકળ્યા.
વૃદ્ધે માથું ઊંચું ન કર્યું, પણ એમની હાજરી માત્રથી મને એક અજબ શીતળતાનો અહેસાસ થયો. એમની ધ્રૂજતી આંગળીઓ પેલા નાના છોડને માટીમાં સ્થાપી રહી હતી. એમની આંખોમાં કોઈ ગહન મર્મ છુપાયેલો હતો, જે બોલ્યા વગર જ ઘણું કહી જતો હતો.
મને પ્રતીતિ થઈ કે એ વૃદ્ધ કોઈ સાધારણ માણસ નહીં, પણ પૃથ્વીનો 'છેલ્લો શ્વાસ' હતા. એમની શાંતિમાં એક આક્રંદ હતું—કે જો આજે આ છોડ નહીં બચે, તો મનુષ્યની આવતીકાલ ક્યારેય ઉગશે જ નહીં. હીટવેવ એ કુદરતનો તાવ છે, જે આપણી જ ભૂલોને કારણે વધ્યો છે.
વૃદ્ધે ધીમેથી પોતાની ખાલી જળની ઝારી મારી તરફ ધરી. એમની આંખોમાં એક મૂક વિનંતી હતી. મેં કશું જ બોલ્યા વગર મારી પાસે રહેલી પાણીની બોટલ પેલા છોડના મૂળમાં રેડી. એ ક્ષણે મને અનુભૂતિ થઈ કે હું પાણી નહીં, પણ મારા સંકલ્પો રેડી રહ્યો છું.
જેવું પાણી માટીમાં ઉતરી ગયું, વાતાવરણમાં એક અદ્રશ્ય તરંગ ફેલાયો. આકાશમાં વાદળ નહોતા, છતાં એક ચમકારો થયો. અને જોતજોતામાં એ નાનકડો છોડ ઉભો થઈ ગયો. એની ડાળીઓમાંથી વહેતી ઠંડક રસ્તાની લૂને શાંત કરી રહી હતી.
મેં આંખો મીંચીને એ ઠંડકને શ્વાસમાં ભરી, પણ જ્યારે આંખો ખોલી ત્યારે ત્યાં કોઈ નહોતું. પેલો વૃદ્ધ ગાયબ હતો. ત્યાં માત્ર એક જૂની, લાકડાની તકતી પડી હતી. તેના પર કોઈ અક્ષર નહોતા, પણ એને જોતા જ મારા આંતરમનમાં એક સંદેશ ગૂંજ્યો: "તારું અસ્તિત્વ મારા મૂળમાં છે."
હું પાછો ઉપર આવ્યો ત્યારે હું બદલાઈ ગયો હતો. મેં એસી બંધ કરી દીધું અને હળવેથી બારીઓ ખોલી નાખી. હવે મને ગરમી નથી લાગતી, કારણ કે મારા હૃદયમાં એક સત્ય રોપાઈ ગયું હતું. આપણે એસીના રિમોટમાં ઠંડક શોધીએ છીએ, પણ એ તો બહાર ઉભેલા પેલા છોડના પાંદડામાં છે.
આજે વિશ્વ આખું જ્યારે કૃત્રિમ ઠંડકમાં બેસીને પર્યાવરણની ચર્ચાઓ કરે છે, ત્યારે એ ભૂલી જાય છે કે ધરતીને વાતોની નહીં, પણ ભીની માટી અને રોપાની જરૂર છે. જો આપણે દરેક મનુષ્ય એક વૃક્ષ વાવીએ, તો જ આ સર્વનાશનો તાપ શાંત થશે.
લેખકની ડાયરીમાંથી:
આ નવલિકા રૂપે મારા શબ્દો આપણને એક ભયાનક વાસ્તવિકતા તરફ લઈ જાય છે, જો આપણે આજે નહીં જાગીએ, તો ભવિષ્યમાં આપણુ અસ્તિત્વ જ નહી રહે!!
આ માત્ર શબ્દો નથી, મારા અંતરની અનુભૂતિ છે. હવે વિચાર આપણે સૌએ કરવાનો છે: ”આપણૅ દીવાલો પાછળ છુપાઈને મરવું છે, કે પ્રકૃતિના રક્ષક બનીને જીવવું છે?” આ હીટવેવ કુદરતની છેલ્લી ચેતવણી છે.
ચાલો, આ વખતે મેહુલાના આગમને માત્ર વાતો કરવાને બદલે સૌનું “અસ્તિત્વ” ટકાવી રાખવા એક છોડ જરૂર રોપીએ. વર્ષાની વધામણી સાથે વૃક્ષારોપણ કરીને પૃથ્વીને બચાવવાનો યજ્ઞ ચાલું કરીએ. આ યજ્ઞમાં આપણે સૌ આહુતિ આપીએ—એક રોપો વાવીને. એ જ સાચું ધરતી માતા પ્રત્યેનું આભારદર્શન છે.
©હરેકૃષ્ણ"
Ramesh Jani: 7878222218
Thanks for visit this Post, Be sure to check out our homepage for the Latest Posts and Stay connected with us for more Posts.