પ્રાયશ્ચિત - વાર્તા

Related

પ્રાયશ્ચિત

અમદાવાદના પોશ એરિયામાં આવેલો ‘મનમોહન બંગલો’ બહારથી જેટલો શાંત દેખાતો હતો, અંદરથી તેના માલિક મનમોહન શેઠનું મન એટલું જ અશાંત હતું. પંચાવન વર્ષની ઉંમરે મનમોહન શેઠ પાસે બધું જ હતું – અઢળક સંપત્તિ, મોટો બિઝનેસ, લક્ઝુરિયસ કાર્સ અને સમાજમાં એક મોટું સ્ટેટસ. કોઈ પણ સામાન્ય માણસ તેમની જિંદગી જોઈને ઈર્ષ્યા કરે એવું તેમનું લાઈફસ્ટાઈલ હતું. છતાં, છેલ્લા છ મહિનાથી તેમની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ હતી.

પ્રાયશ્ચિત - વાર્તા

રોજ રાત્રે બરાબર અઢી વાગ્યે તેઓ પરસેવે રેબઝેબ થઈને જાગી જતા. સપનામાં એક જ દ્રશ્ય વારંવાર આવતું – લાકડાના થાંભલાવાળી એક જૂની હવેલી, લાલ ચોપડાનો મોટો ઢગલો, અને એક સ્ત્રીનો આર્તનાદ! એ સ્ત્રી રડતી રડતી એક જ વાક્ય બોલતી, "વૈકુંઠલાલ... તારા પાપનો ઘડો ભરાઈ ગયો છે! તારો આ પૈસો તારા કફનમાં પણ કામ નહીં આવે!"

મનમોહન શેઠ જાગીને સીધા જ બેડની સાઈડ ટેબલ પરથી પાણીનો ગ્લાસ ગટગટાવી જતા. તેમને સમજાતું નહોતું કે આ ‘વૈકુંઠલાલ’ કોણ છે? અને આ જૂની હવેલી ક્યાં આવેલી છે?

એક રવિવારની સવારે, તેઓ તેમના બગીચામાં કોફી પી રહ્યા હતા ત્યારે તેમના ખાસ મિત્ર અને ફેમિલી ડોક્ટર, ડૉ. મહેતા આવ્યા. મનમોહનના ચહેરા પરનો થાક ડૉક્ટરથી છૂપો ન રહ્યો.

"વોટ ઈઝ રોંગ વિથ યુ, મનમોહન?" ડૉક્ટરે ખુરશી ખેંચતા પૂછ્યું, "તારો ચહેરો જોઈને લાગે છે કે તું મહિનાઓથી સૂતો નથી. એની ટેન્શન ઈન બિઝનેસ?"

"નો ડૉક્ટર, બિઝનેસ તો એકદમ પરફેક્ટ ચાલે છે. પણ..." મનમોહન શેઠે અચકાતા અચકાતા પોતાના સપનાની વાત ડૉક્ટર મહેતાને કરી.

ડૉક્ટર મહેતાએ ગંભીરતાથી સાંભળ્યા પછી કહ્યું, "લિસન મનમોહન, મેડિકલી તું શારીરિક રીતે એકદમ ફિટ છે. પણ સાયકોલોજી એવું કહે છે કે આપણું અર્ધજાગ્રત મન ક્યારેક એવા સંકેતો આપે છે જે આપણા અતીત સાથે જોડાયેલા હોય છે. તને જે સપનામાં દેખાય છે, શું તું ક્યારેય ઉત્તર ગુજરાતના કોઈ જૂના શહેરમાં ગયો છે? લાઈક સિદ્ધપુર, પાટણ ઓર વડનગર?"

મનમોહન શેઠે માથું ધુણાવતા કહ્યું, "ઓહ કમ ઓન ડૉક્ટર! મારો જન્મ મુંબઈમાં થયો, સ્કૂલિંગ ત્યાં કર્યું અને બિઝનેસ અમદાવાદમાં સેટ કર્યો. ઉત્તર ગુજરાત બાજુ ક્યારેય જવાનું થયું જ નથી. મને તો એ બાજુ કોઈ ઓળખતું પણ નથી."

"એક્ઝેક્ટલી!" ડૉક્ટર મહેતાએ ચપટી વગાડતા કહ્યું, "તો પછી આ સપનાઓ માત્ર ઈલ્યુઝન (ભ્રમણા) નથી. કદાચ આનો તાર તારા અતીત સાથે, આઈ મીન... પાસ્ટ લાઈફ સાથે જોડાયેલો છે. તારે એક વાર ત્યાં જઈને ચેક કરવું જોઈએ. જસ્ટ ફોર યોર પીસ ઓફ માઈન્ડ."

ડૉક્ટરની વાત મનમોહન શેઠના મનમાં ઘર કરી ગઈ. તેમને સપનામાં જે હવેલી દેખાતી હતી, તેની આજુબાજુનો વિસ્તાર કોઈ જૂના ઐતિહાસિક શહેર જેવો લાગતો હતો. તેમણે પોતાના લેપટોપ પર સર્ચ કરવાનું શરૂ કર્યું. ઘણા કલાકો સુધી જૂના ઐતિહાસિક શહેરોના ફોટાઓ જોયા પછી, સિદ્ધપુરની જૂની વ્હોરાવાડ અને જૂના બજારની કેટલીક ઈમારતો તેમના સપના સાથે હૂબહૂ મળતી આવતી હતી.

પોતાના મનની શાંતિ માટે, મનમોહન શેઠે કોઈને કહ્યા વગર બીજે જ દિવસે વહેલી સવારે પોતાની મર્સિડીઝ લઈને સિદ્ધપુર તરફ પ્રયાણ કર્યું.

જેમ જેમ કાર સિદ્ધપુરની હદમાં પ્રવેશી, તેમ તેમ મનમોહન શેઠના હૃદયના ધબકારા વધવા લાગ્યા. એક અજીબ પ્રકારની ઓળખાણ તેમને આ શહેરની ગલીઓમાં દેખાઈ રહી હતી! જાણે તેઓ વર્ષોથી આ રસ્તાઓ જાણતા હોય તેમ કારનું સ્ટીયરીંગ આપમેળે વળવા લાગ્યું. તેમને ગૂગલ મેપની પણ જરૂર નહોતી પડી રહી.

"માય ગોડ... આ રસ્તો મને કેમ જાણીતો લાગે છે?" તેઓ મનોમન બબડ્યા.

કોઈને રસ્તો પૂછ્યા વગર, કાર જૂના બજારની એક સાંકડી ગલીમાં પ્રવેશી અને એક ખંડેર હાલતની મોટી હવેલી સામે જઈને ઊભી રહી.

હવેલીના લાકડાના મોટા દરવાજા પર ધૂળ જામી હતી, દીવાલોના પોપડા ઉખડી ગયા હતા, પણ મનમોહન શેઠની આંખો ફાટી ગઈ! આ એ જ હવેલી હતી, જે રોજ રાત્રે તેમના સપનામાં આવતી હતી! સેમ લાકડાના થાંભલા, સેમ કોતરણીવાળો દરવાજો!

મનમોહન શેઠ ધીમા પગલે કારમાંથી બહાર આવ્યા. તેમના હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા. તેમણે ત્યાંથી પસાર થતા એક વૃદ્ધ કાકાને રોકીને પૂછ્યું, "એક્સક્યુઝ મી કાકા, આ હવેલી કોની છે?"

વૃદ્ધ કાકાએ પોતાના ચશ્મા સરખા કરતા અને મર્સિડીઝ સામે આશ્ચર્યથી જોતા કહ્યું, "અરે ભાઈ, આ તો વૈકુંઠલાલ શેઠની હવેલી છે! પણ હવે અહી કોઈ નથી રહેતું. વૈકુંઠલાલ તો આજથી સાંઠ-પાસઠ વર્ષ પહેલાં જ ગુજરી ગયા."

"વૈકુંઠલાલ!" આ નામ સાંભળતા જ મનમોહન શેઠના પગ તળેથી જમીન સરકી ગઈ.

"કોણ હતા આ વૈકુંઠલાલ? પ્લીઝ કાકા, મને થોડી ડિટેલ આપશો?" મનમોહને બેબાકળા થઈને પૂછ્યું.

વૃદ્ધે એક નિસાસો નાખ્યો અને ધીમા સાદે કહ્યું, "વૈકુંઠલાલ એટલે આખા સિદ્ધપુરનો સૌથી મોટો અને ક્રૂર વ્યાજખોર! પૈસા માટે એણે ક્યારેય સગા ભાઈની પણ શરમ નહોતી રાખી. એનું વ્યાજ ચૂકવવામાં કેટલાય ગરીબોના ઘર બરબાદ થઈ ગયા. ભગવાને એને અઢળક સંપત્તિ આપી હતી, પણ દયા છાંટોય નહોતી આપી. આખું ગામ એનાથી થરથર કાંપતું."

કાકાની વાતો સાંભળીને મનમોહન શેઠનું માથું ભમવા લાગ્યું. તેઓ ધીમેથી હવેલીના દરવાજા પાસે ગયા. જેવો તેમણે એ ધૂળ ખાતા લાકડાના દરવાજા પર હાથ મૂક્યો, કે જાણે વીજળીનો હાઈ વોલ્ટેજ ઝટકો લાગ્યો હોય તેમ આખું શરીર ધ્રૂજી ઊઠ્યું. આંખો બંધ થઈ ગઈ અને તેમના મનચક્ષુ સામે ભૂતકાળની ફિલ્મ ફરવા લાગી...

આ જ હવેલીનો મોટો ચોક હતો. એક ગાદી પર જાડો, મૂછોવાળો અને આંખોમાં ક્રૂરતા ધરાવતો એક માણસ બેઠો હતો. એની સામે લાલ ચોપડાઓ પડ્યા હતા. એ માણસ બીજું કોઈ નહીં, પણ પોતે (વૈકુંઠલાલ) જ હતો!

તેમની સામે એક યુવાન સ્ત્રી કરગરી રહી હતી. એના ખોળામાં એક નાનકડું, સાવ સુકાઈ ગયેલું બીમાર બાળક હતું.

"મોટાભાઈ, મારા દીકરાની દવા માટે થોડા રૂપિયા આપો. તમારો નાનો ભાઈ મજૂરી કરીને એક-એક પાઈ ચૂકવી દેશે. બાળક મરી જશે મોટાભાઈ! પ્લીઝ, મને ખાલી સો રૂપિયા આપો!" એ સ્ત્રી ચોધાર આંસુએ રડી રહી હતી.

પણ વૈકુંઠલાલે નિર્દયતાથી હસીને કહ્યું હતું, "નર્મદા! મારો રૂપિયો કોઈ સગપણ નથી ઓળખતો. વ્યાજ વગર હું મારા બાપને પણ પૈસો ના આપું, તો તારા ધણીને ક્યાંથી આપું? જાવ અહીથી, મને મારો વેપાર કરવા દો!"

પૈસાના અભાવે બીજા જ દિવસે એ બાળકનું મૃત્યુ થયું. બાળકની લાશ લઈને જતી વખતે નર્મદાએ હવેલીના ચોકમાં ઊભા રહીને રડતા રડતા શ્રાપ આપ્યો હતો, "વૈકુંઠલાલ... તારા પાપનો ઘડો ભરાઈ ગયો છે! તારો આ પૈસો તારા કફનમાં પણ કામ નહીં આવે! એક દિવસ તું આ સંપત્તિ વચ્ચે તરફડીને મરીશ, અને કોઈ તને પાણી પાનારું પણ નહીં હોય!"

દ્રશ્ય બદલાયું. વર્ષો વીતી ગયા હતા. વૈકુંઠલાલ વૃદ્ધાવસ્થામાં ખાટલામાં પડ્યા હતા. તેમનું શરીર રોગોથી ઘેરાઈ ગયું હતું. આજુબાજુ અઢળક સંપત્તિ હતી, પણ સગા ભાઈએ સંબંધ તોડી નાખ્યો હતો. નર્મદાનો શ્રાપ સાચો પડ્યો. વૈકુંઠલાલ એકલા, પાણી માટે તરફડીને મરણ પામ્યા. મૃત્યુ સમયે તેમના મનમાં એક જ ભારોભાર પસ્તાવો હતો – 'કાશ, મેં થોડું પુણ્ય કર્યું હોત. કાશ, મેં મારા ભાઈને મદદ કરી હોત!'

મનમોહન શેઠ ભાનમાં આવ્યા ત્યારે તેઓ હવેલીના ઓટલે ફસડાઈ પડ્યા હતા. તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી રહ્યા હતા.

"ઓહ માય ગોડ..." તેમનાથી બોલાઈ ગયું. હવે તેમને બધું જ સમજાઈ ગયું હતું! તેમનો વર્તમાન જન્મ, એ તેમના પૂર્વજન્મના અધૂરા કર્મો અને પસ્તાવાનું જ પરિણામ હતો. વૈકુંઠલાલના અંતિમ સમયની તીવ્ર ઝંખના અને પસ્તાવાએ જ તેમને "મનમોહન" તરીકે નવો અવતાર લેવા મજબૂર કર્યા હતા! આ સંપત્તિ, આ સુખ – બધું જ હોવા છતાં મનમાં જે અજંપો હતો, તે પૂર્વજન્મના પાપનો ભાર હતો.

મનમોહન શેઠે મનોમન નક્કી કરી લીધું કે મારે આ કર્મના બંધનમાંથી મુક્ત થવું જ પડશે. અધૂરા કર્મો ક્લિયર કર્યા વગર આત્માને ક્યારેય શાંતિ નથી મળતી.

તેમણે સિદ્ધપુરમાં તપાસ શરૂ કરી. ઘણા પ્રયત્નો અને જૂના લોકોની પૂછપરછ પછી તેમને જાણવા મળ્યું કે નર્મદા અને તેના પતિ નું તો વર્ષો પહેલાં અવસાન થઈ ગયું હતું, પણ તેમનો બીજો એક દીકરો હતો, જેનો પરિવાર આજે પણ સિદ્ધપુરના છેવાડે અત્યંત ગરીબીમાં જીવન જીવી રહ્યો છે.

મનમોહન શેઠ તરત જ એ સરનામે પહોંચ્યા. એ નાનકડા જર્જરિત મકાનમાં એક યુવાન તેની પત્ની અને બે બાળકો સાથે રહેતો હતો. મનમોહન શેઠના મોંઘા કપડાં અને બહાર ઊભેલી કાર જોઈને એ યુવાને ડરતા ડરતા પૂછ્યું, "તમે કોણ છો સાહેબ? અને અમારા ગરીબના ઘરે તમારું શું કામ પડ્યું?"

મનમોહન શેઠની આંખો ભરાઈ આવી. તેમણે બે હાથ જોડીને કહ્યું, "આઈ એમ સોરી માય ફ્રેન્ડ... હું અમદાવાદથી આવું છું. મારું નામ મનમોહન છે. હું તમારો એક જૂનો પારિવારિક કરજદાર છું ભાઈ! વર્ષો પહેલાં મારા એક વડવાએ તમારા પરિવાર સાથે મોટો અન્યાય કર્યો હતો. આજે હું એનું પ્રાયશ્ચિત કરવા આવ્યો છું."

યુવાન કંઈ સમજ્યો નહીં, પણ મનમોહન શેઠે પોતાના સીએ (CA) અને વકીલને તાત્કાલિક ફોન જોડ્યો. "હેલો મિસ્ટર શાહ, લિસન કેરફુલી. મારે સિદ્ધપુરમાં એક ટ્રસ્ટ ઊભું કરવું છે. મારી સંપત્તિનો પચીસ ટકા હિસ્સો અત્યારે જ આ યુવાનના નામે ટ્રાન્સફર કરવાના પેપર્સ રેડી કરો."

તેમણે એ યુવાનનું અને તેના બાળકોનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત કરી દીધું. એટલું જ નહીં, સિદ્ધપુરમાં ગરીબ દર્દીઓની મફત સારવાર માટે 'નર્મદા દેવી મેમોરિયલ હોસ્પિટલ' બનાવવાની જાહેરાત પણ કરી!

બધી જ કાનૂની કાર્યવાહી પૂરી કર્યા પછી, મનમોહન શેઠ ફરી એકવાર વૈકુંઠલાલની એ જૂની હવેલી પાસે આવ્યા.

સાંજ ઢળી રહી હતી. તેમણે હવેલીના દરવાજા પાસે ઊભા રહીને આકાશ તરફ જોયું. આજે તેમનું હૃદય એકદમ હળવું ફૂલ થઈ ગયું હતું. જાણે વર્ષો જૂનો કોઈ મોટો પહાડ છાતી પરથી હટી ગયો હોય! અંદરથી એક અવાજ આવ્યો – 'તારું ઋણ હવે ચૂકવાઈ ગયું છે. હવે તું અહીથી જઈ શકે છે!'

તે રાત્રે, મહિનાઓ પછી મનમોહન શેઠ ગાઢ અને શાંત નિદ્રામાં સૂઈ શક્યા. હવે ન તો કોઈ હવેલીનું સપનું આવ્યું, ન કોઈનો શ્રાપ સંભળાયો. પૂર્વજન્મના અધૂરા કર્મોનું લેણદેણ પૂરું થઈ ચૂક્યું હતું. વૈકુંઠલાલના પાપોનું પ્રાયશ્ચિત મનમોહન શેઠે પોતાના નવા અવતાર માં પૂર્ણ કર્યું હતું!

આત્મા ક્યારેય મરતો નથી, માત્ર શરીર બદલે છે. પણ આપણા કર્મો, આપણો વ્યવહાર અને આપણા દ્વારા અપાયેલા દુઃખ ક્યારેય આપણો પીછો નથી છોડતા. જીવનમાં ક્યારેય કોઈને એટલું ન દુભાવવું કે આવતા જન્મમાં પણ એનું કરજ ચૂકવવા નવો દેહ ધારણ કરવો પડે !!🪶હરેકૃષ્ણ ..©

Thanks for visit this Post, Be sure to check out our homepage for the Latest Posts and Stay connected with us for more Posts.